Sferen

Leiden, the Netherlands
20 May 2021 - 8 August 2021
Sculptural route in the city center of Leiden, curated by Suzanne Wallinga
With newly commissioned works by Maud van den Beuken, Lungiswa Gqunta, Jason Hendrik Hansma, Vibeke Mascini, Thomas Swinkels and Riet Wijnen

Op 20 mei 2021 opent de jubileumeditie van Beelden in Leiden, de jaarlijkse beeldenroute in het centrum van Leiden. Onder de titel Sferen tonen zes talentvolle kunstenaars nieuw werk dat in opdracht is gemaakt. Met Maud van den Beuken, Lungiswa Gqunta, Jason Hendrik Hansma, Vibeke Mascini, Thomas Swinkels en Riet Wijnen wordt gekeken naar hoe wij ons als mens verhouden tot de openbare ruimte als een in ruimte en tijd uitdijend volume.   


De beeldenroute Sferen vertrekt vanuit het idee dat de manier waarop wij ons tot de stedelijke ruimte om ons heen verhouden in de eerste plaats ruimtelijk is. Een sfeer is zowel een gedeeld gevoel als een meetkundige figuur. Zowel de ruimte zélf als de betekenis die wij eraan geven. Deze ruimte is een veranderlijk volume, waarvan de inhoud mede wordt bepaald door historische feiten, toekomstdromen, wensen, trauma’s en de ervaring van de ander. De Hooglandse Kerkgracht in Leiden vormt een podium voor zes beelden en sculpturale installaties, die ons bewust maken van hoe kunst kan infiltreren in het alledaagse en alternatieve denkbeelden kan aanreiken. Wat de geselecteerde kunstenaars kenmerkt is een heldere beeldtaal, geankerd in de geschiedenis van de abstracte kunst, en een conceptuele benadering van ruimte. Voor de deelnemers is het de eerste keer dat zij een werk maken in de publieke ruimte of op grotere schaal werken. Er is gekozen voor kunstenaars die met hun artistieke werk de randen van sculptuur verkennen en in staat zijn de toeschouwer te verrassen en meer bewust te maken van de wereld om ons heen, door het perspectief van de kunst.


Maud van den Beuken, One to One (Mississippi River), detail, 2020. Foto: Luuk Smits. Met dank aan Van Oord, R2Sonic, Fugro Marinestar, Pia van den Beuken, Mondriaan Fonds en Fonds Kwadraat.

Kilo coke wordt nachtvlinder 


Maud van den Beuken onderzoekt de fysieke relatie tussen de mens als volume in verhouding tot de geografische ruimte waarin deze zich bevindt. In Leiden continueert Van den Beuken haar interesse in de grenzen tussen land en water en de conservering van het landschap. Voor Jason Hendrik Hansma speelt het begrip van de tussenruimte een sleutelrol in de beschouwing van hoe ons lichaam zich zowel esthetisch als politiek verhoudt tot digitale en analoge ruimtes. Hoe vormen grenzen zich tussen verschillende sferen? En voor wie werpen wij drempels op?


Kilo's cocaïne, tijgerhuiden en andere zaken die onttrokken worden aan de markt worden door de overheid verbrand en zo ontmanteld tot grondstof: energie. Dit gaf kunstenaar Vibeke Mascini aanleiding om na te denken over inzetten om een energetische installatie die cocons van nachtvlinders tot ontpoppen brengt. Thomas Swinkels is geïnteresseerd in invasieve fenomenen in onze stedelijke omgeving. Via een interesse in de levensloop van de Japanse Duizendknoop, een sterk woekerende plant die Von Siebold rond 1830 meenam naar Leiden, stuitte de kunstenaar op de gelijkenissen tussen hedendaagse transportcontainers en 19e eeuwse Wardian cases; mobiele terraria die werden gebruikt voor de bescherming van buitenlandse planten die overzee naar Europa werden gebracht. 


Vibeke Mascini, work in progress documentation, 2021.

Lungiswa Gqunta legt de nadruk op het creëren van sterk zintuiglijke, ruimtelijke ervaringen die proberen de sociale ongelijkheden en vormen van onderdrukking en geweld te benoemen, die een erfenis vormen van zowel patriarchale overheersing als kolonialisme. Voor Sferen realiseert Gqunta een werk dat zowel refereert aan een rivierbedding als een bed — beide plekken van rust of trauma. Riet Wijnen, ten slotte, legt verbanden tussen abstractie, waarneming, taal en structuur: meestal via de reconstructie van een verhaal, biografie of specifiek verleden. Haar vaak sculpturale werk, dat zich leent voor een monumentale schaal, zal voor het eerst in de openbare ruimte te zien zijn. In Leiden toont Wijnen een werk dat balanceert tussen sculptuur en meubelstuk, waar het publiek zich fysiek toe kan verhouden.


Voor het samenstellen van de selectie van kunstenaars voor de beeldenroute Sferen heb ik gekeken naar hoe beeldhouwkunst in de openbare ruimte in Leiden een verrassende relatie kan aangaan met literatuur, modernisme en wetenschap. Terwijl ik nadacht over de aanpak voor de beeldenroute, bezocht ik een tentoonstelling van Einsteins handgeschreven brieven en notities in Museum Boerhaave. De wetenschapper had een bijzondere band met de stad. Toch was het niet Einstein zelf, die me het meest is bijgebleven van de presentatie in het museum. Mijn oog viel op zijn correspondentie met de voor mij onbekende fysica en wiskundige Tatiana Afanassjewa, die in 1912 met haar man naar Leiden verhuisde. 


Terwijl haar collega’s zich stortten op de quantummechanica en relativiteitstheorie, richtte Afanassjewa zich op entropie, de mate van wanorde in complexe systemen, zoals gas, en het beschrijven van een meer intuïtieve benadering ruimtelijke concepten en fenomenen. Einstein, die erom bekend staat over het algemeen niet al te veel respect voor vrouwen te koesteren, raakte onder de indruk van Afanassjewa’s ideeën en standvastigheid. De stad is een complex systeem met een hoge mate van entropie, gekenmerkt door voortdurende veranderingen van de geleefde omgeving. In het stedelijke vormen zich dynamische leefruimtes, waarbinnen mensen elkaar ontmoeten of zich terugtrekken. De stad toont zich een amalgaam van individuele en sociale sferen, die we uitdrukken door middel van religie, handel, politiek, wetenschap en literatuur. Deze sferen, die ons omringen en ons voorzien van ruimtes vol betekenissen, vormen samen onze stad.


Wardian cases full of cycads from Rockhampton, Queensland, arrive at the Missouri Botanic Gardens after a long journey via London and New York, c.1920. Missouri Botanic Gardens.